بیوتکنولوژی در کشاورزی  Biotechnology   

 

تاريخچه توت فرنگي در جهان و ايران  

    توت فرنگي ريز ميوه اي است نسبتاٌ جديد كه تا 300-250 سال قبل ارقامي كه داراي ميوه هاي مشابه امروزي بودند و مورد كشت و مصرف قرار مي گرفتند وجود نداشته است و آنچه تا آن زمان شناخته مي شد توت فرنگي هاي ريز موسوم به جنگلي بيشتر از نظر خواص دارويي مورد توجه بوده است .

در قرن چهاردهم در فرانسه توت فرنگي هاي وحشي مستقيماً از جنگل به زمين زراعتي منتقل شد و از آن به عنوان يك گياه اهلي استفاده گرديد .

در سال 1712 يك افسر فرانسوي نوعي توت فرنگي ميوه درشت را كه مقاوم به خشكي و حساس به سرما بوده از شيلي به فرانسه آورد به همين مناسبت فرانسويان اين توت فرنگي را بنام شيليايي ناميدند در سال 1766 داشِزنه(1) با تلاقي هايي بين توت فرنگي شيلي و ويرجينيايي توانست توت فرنگي آناناس (2)را بوجود آورد .در جنگلهاي شمال ايران توت فرنگي وحشي بطور فراوان يافت مي شود متأسفانه در ايران مطالعاتي بر روي انواع توت فرنگي موجود انجام نشده است . بنظر     مي رسد كه اولين رقم اصلاح شده در زمان صدارت اتابك اعظم از فرانسه به ايران آورده شد و به همين نام اتابكي خوانده مي شود .

مشخصات گياهشناسي توت فرنگي

توت فرنگي از جنس فراگاريا(3)و گونه رژآ(4) بوده كه امروزه از گونه هاي شيلنسيس(5)و ويرجينيا (6) و هيبريد بين اين دو يعني آناناس (7) استفاده زراعي مي گردد .

1-Duchesne              2-Fragaria  ananasae              3-Fragaria                 4-Resea            5-Chilsis                                                   6-Virginia                 7-Ananasae

عموماً نباتاتي هستند علفي دايمي كه با ساقه هاي رونده يا استولون ديده مي شود . برگها مشتمل برسه برگچه خشن و كرك دار به رنگ سبز تيره بوده كه در برخي ارقام شفاف مي باشد . ساختمان گل شامل پنج گلبرگ سفيد كه در قسمت تحتاني خود به يك زائده كوچك متصل است كاسه گل شامل پنج كاسبرگ سبز رنگ بوده كه در قسمت تحتاني تقريباً به يكديگر جوش خورده مي باشند. تعداد كاسبرگها در برخي ارقام زراعتي ممكن است بيش از پنج عدد باشد. پرچم ها به تعداد بيست عدد يا كمي بيشتر يا كمتر است .

 مادگي به تعداد زياد و بصورت مارپيچي به روي نهنج قرار گرفته است و در مجموع و همراه با نهنج فرم نسبتاً كشيده اي را تشكيل مي دهد . مادگي از فندقه هاي جدا از يكديگر كه در هر كدام داراي تخمدان با شكل راست و كوتاه مي باشد تشكيل شده است . در هر تخمدان يك تخمك وجود دارد در واقع بذر به تعداد فندقه ها توليد مي شود .

گل در واقع دو چنسه و پس از تلقيح گل برگ ها ريزش كرده و نهنج به تدريج رشد و گوشتي شكل مي گيرد و ميوه به مرور زمان آبدار شده و از حالت اسيدي به قندي تبديل مي شود .

اگر لقاح ناقص باشد تعداد فندقه ها محدود و چه بسا تقارن ميوه حفظ نمي شود.

مشخصات ارقام توت فرنگي

توت فرنگي را از نظر طول مدت گل دهي به دو گروه بهاره ( سالي يكبار گل و ميوه مي دهند) و هميشه بار يا اصطلاحاً چهار فصل ( سالي بيش از يك بار ميوه مي دهند) تقسيم مي كنند .

ارقام بهاره

اين ارقام كه غالباً داراي ميوه هاي درشتبا كيفيت مطلوب و قابليت نگهداري و حمل و نقل مناسب مي باشند و داراي انواع زودرس ، نيمه ديررس و ديررس مي باشدو يكي از ويژگي هاي ارقام بهاره كه آنها را از انواع هميشه بار مشخص مي سازد ، اين است كه جوانه هاي گل خود رابه تدريج در شرايط طول روز كوتاه تشكيل مي دهند و براي شكوفا شده و توليد ميوه به يك دوره استراحت زمستانه با درجه حرارت كم نياز دارند.

مهمترين واريته هاي ارقام بهاره

1-             رقم Gorella

داراي ميوه هاي درشت و سفت با رنگ قرمز روشن بوده و از نظر مزه در حد متوسط قرار دارد . به بيماري Black Root حساس بوده و بايد در خاكهايي كه pH بالا ندارندكشت گردند.

2-             رقم Aliso

بيشتربه منظور كاشت زمستانه پرورش داده مي شود و نسبتاً زودرس مي باشد. ميوه هاي آن درشت و خوش فرم بوده و براحتي از بوته چيده مي شود.

3-             رقم Sequeia

داراي ميوه هاي خيلي درشت و آبدار با عطر و طعم بسيار خوب و رنگ قرمز روشن است . ميوه در مرحله رسيدن كامل قابليت حمل و نقل نداشته و لذا بايد آن را زودتر برداشت كرد.

4-             رقمTioge

رقمي پر محصول با ميوه هاي درشت و سفت و قابل حمل و نقل است و بعنوان يك رقم زودرس يا نيمه زودرس شناخته مي شود . اين رقم به كلروز حساس است در زمينهاي شور خوب رشد نمي كند.گوشت ميوه قرمز رنگ و شيرين و خوش بو بوده و براحتي از كاسه گل جدا مي شود.

5-             رقم Red Gauntlet

رقمي است پر محصول و مقاوم به خشكي ، ميوه آن داراي اندازه متوسط بوده و رنگ ميوه قرمز براق و گوشت آن سفت مي باشد .كاسبرگ به سختي از ميوه جدا مي شود و جزء ارقام ديررس       مي باشد. حبه ها داراي اندازه متوسط خيلي منظم و به لمس كردن مقاوم است . گوشت سفت شيرين كاملاً اسيدي و معطر است .

6-             رقم Pocahontas

داراي ميوه درشت و قرمز بوده و گوشت ميوه آن سفت ، شيرين ، آبدار است اين رقم مقاوم به خشكي و بيماريهاي قارچي مي باشد.

7- رقم Senga Gigana

ميوه هاي اين رقم درشت و به رنگ قرمز شفاف بوده و جزء توت فرنگي ميان رس مي باشد . ميزان قند آن زياد و گوشت سفت داردو براحتي از كاسه گل جدا مي شود و بعلت قوي بودن رشد رويشي بايد فواصل كاشت آن بيشتر شود و در غير اين صورت خطر آلودگي به بيماري قارچي ( Bo Thrytis) افزايش مي يابد .

8- رقم Senga Litessa

 رقمي است پربار كه دوران باردهي آن طولاني مي باشد . اندازه  ميوه ها درشت و گوشت آن سفت و داراي رنگ قرمز متوسط مي باشد.

9-رقم Senga Sengana

اين رقم يكي از پربارترين واريته هاي نسبتاً ديررس توت فرنگي است زمان به گل رفتن آن متوسط بوده و گلها در زير برگها قرار دارند. يعني دمگل كوتاه دارند به همين علت در برابر سرماي دير رس بهاره مقاوم است . بوته ها نسبت به خشكي هوا ، سرما و گرما غير حساس هستند . گوشت ميوه سفت و رنگ آن قرمز سير است . شكل ميوه گرد تا قلبي شكل با دمگل كوتاه است ، ميوه ها معطر و مزه كمي ترش دارند .

10- رقم اتابكيAtabaky

ميوه هاي اين رقم كشيده دوكي شكل و نسبتاً درشت و به رنگ قرمز و معطر مي باشد و ميزان قند و آب آن بالا است . ميوه ها از كاسه گل به سختي جدا مي شوند و برگهاي آن نسبتاً بزرگ و به رنگ سبز روشن است .

11- رقم Missie Nury

ميوه هاي اين رقم درشت و به رنگ قرمز خوشرنگ و معطر ميباشند.  ميزان محصولات آن زياد و داراي درصد قند كمي است . برگ هاي سبز سير و درشت بوده استولون زيادي توليد مي كند .

 12- رقم Asieta

اين رقم به عنوان ارقام پر محصول و مرغوب مي باشد . ميوه هاي كاملاً رسيده  آن عطر وطعم آناناس را دارد ميوه ها به رنگ قرمز سير مي باشد .

 13- رقم Cats Kill

ميوه هاي اين رقم چهار فصله و پربار و اندازه ميوه ها درشت ، ميزان قند آنها كم و معطر مي باشند به راحتي از كاسه گل جدا مي شوند ، فرم ميوه قلبي شكل است .

14- رقم Cats Procosana

رقمي است زود رس و ميوه هاي آن نسبتاًدرشت قرمز و خوشرنگ ، گوشت ميوه سفت و داراي قابليت حمل و نقل خوبي است .

15- رقم Fresna

داراي عملكرد خوبي مي باشد و مقاوم به املاح خاك و حساسيت آن به كلروز كم مي باشد . ميوه ها درشت و به آساني از كاسه گل جدا     نمي شود .

ارقام معروف هميشه باز

1-             رقم Hummi Gento

حداكثر محصول در تابستان بدست مي آيد بوته هاي مادري و بوته هاي جوان از مرداد تا مهر از گل و ميوه پوشيده مي شوند .  ميوه هاي آن درشت آبدار شيرين و خوشمزه و به رنگ قرمز سير و از قابليت حمل و نقل خوبي برخوردار مي باشد.

2-             رقمOstara

دوران ميوه دهي آن از اواخر بهار تا آذر ماه مي باشد . ميوه هاي آن درشت منظم و داراي شكل قلبي و مخروطي است كه صاف و يكنواخت است رنگ آن قرمز خوشرنگ و بوته هاي آن قوي و پر رشد مي باشد.

 پراكندگي و خصوصيات سيتولوژيكي توت فرنگي

از نظر سيتولوژيكي در توت فرنگي چهار سطح پلي پلوئيدي طبيعي وجود دارد به اين ترتيب كه عدد پايه كروموزومي در انواع توت فرنگي n=7 بوده و بنابراين انواع ديپلوئيد 2n=14 تتراپلوئيد2n=28 و هگزاپلوئيد 2n=42 و انواع اكتاپلوئيد 2n=56 كروزومي مي باشد و با افزايش تعداد گروههاي كروزومي مي باشد و  نمو قويتر گياه بزرگتر شدن برگها ، گلها و ميوه ها همراه است.

ازدياد توت فرنگي

ازدياد به طريق جنسي و غير جنسي صورت مي گيرد .

الف ) ازدياد جنسي :

ازدياد توت فرنگي بوسيله بذر مخصوص ارقامي است كه طبيعتاً توليد ساقه رونده نمي كنند و يا ارقامي كه ساقه هاي رونده كمي دارند و همچنين جهت توليد ارقام جديد از روش ازدياد بذري استفاده مي شود.

ب ) ازدياد غير جنسي:

در ازدياد غير جنسي كه تقسيم بوته خوانده مي شود بوته هايي را كه خوب رشد كرده و قوي هستند پس از خارج كردن از زمين به چند بوته كوچكتر كه هركدام داراي مقداري ريشه مي باشند تقسيم كرده و سپس آنها را در محل اصلي نشاء مي كنند . در اين روش بايد از بوته هاي سالم پايه هاي مادري استفاده گردد . روش ازدياد از طريق ساقه هاي رونده بدين صورت مي باشد كه پس از ريشه دار شدن ساقه هاي رونده در تابستان از بوته مادري جدا و در محل سايه نشاء كرده و سپس در فصل پاييز بوته هاي انتخابي را به زمين اصلي انتقال مي دهند.

 اطلاعاتي در مورد شرايط خاك و شرايط محيطي رشد توت فرنگي

توت فرنگي گياهي است كه در خاكهاي مختلف تقريباً سازگار است با اين وجود خاكهاي عميق نرم با بافت شني رسي را ترجيح مي دهد . بهترين PH مناسب براي توت فرنگي 5/5 تا 5/6 مي باشد. اگر ميزان آهك خاك از حد مجاز زياد باشد عارضه كلروز يا زرد شدن برگها بروز خواهد كرد .

 از لحاظ آب و هوا در شرايط مرطوب و شرايط نسبتاً گرم محصول دهي مناسب خواهد داشت . در شرايط گرم و مرطوب بايد آب كافي در اختار گياه قرار گيرد و همچنين ارقام مقاوم به گرما انتخاب گردد. در ارتفاع 400 تا 800 متري از سطح دريا مي تواند رشد مناسبي داشته باشد. نيمه مقاوم به سرما بدون پوشش كاه و كلش مي تواند تا 5- درجه سانتيگراد را تحمل نمايد ولي با پوشش ويژه تا 18- درجه سانتيگراد را متحل است .

از نظر نياز سرمائي جزء گياهان كم نياز به سرما تقسيم بندي مي گردد بطوريكه در 200 تا 400 ساعت دماي كمتر از 7 درجه سانتيگراد نياز سرمائي و ناچيز آن منتفي مي گردد. سطحي بودن ريشه ها كه معمولاً تا عمق 15 تا 20 سانتي متر خاك توزيع مي گردد گياه را حساس به كم آبي مي كند جهت توليد محصول بهاره بايد از ارقامي استفاده گردد كه طالب روزهاي كوتاه و نياز دمايي پائين تري باشند . تا گل انگيزي و محصول دهي آنها بخوبي انجام گيرد .

در ارقام چهار فصله روز كوتاهي يا روز بلندي و همچنين پائين بودن و بالا بودن درجه حرارت زياد مطرح نيست و اين گروه از توت فرنگيها معمولاً در شرايط مختلف به راحتي گل مي دهند .

پيش رس كردن توت فرنگي

توت فرنگي طبيعتاً از ميوه هاي نوبرانه و از اولين ميوه هايي است كه در بهار به بازارعرضه مي شود.

در حالت معمولي و در مناطق معتدل زمان برداشت ميوه در اواخر ارديبهشت ماه تا اوايل تير ماه است ولي امروزه مي توان با فن آوري هاي خاص زمان رسيدن ميوه را جلو انداخت به عبارت ديگر مي توان با استفاده از وسائل و امكانات امروزي اقدام به پيش رس كردن و توليد توت فرنگي خارج از فصل نمود و عرضه توت فرنگي را مدت طولاني تري ادامه داد . البته هزينه هاي اضافي كه براي پيش رس كردن ايجاد مي شود به علت قيمت بيشتري كه محصول نوبرانه دارد جبران خواهد شد.

پيش رس كردن توت فرنگي در گلخانه

مطمئن ترين وسيله براي پيش رس كردن استفاده از گلخانه است . مشكل استفاده از گلخانه در درجه اول هزينه سنگين ساختمان و ديگر توليد توت فرنگي در گلخانه احتايج به تخصص و تجربه كافي دارد تا بتوان از آن استفاده اختصاصي نمود.

در ايران استفاده از گلخانه چندان معمول نيست ولي در كشورهاي اروپائي مانند هلند و آلمان به علت شرايط آب و هوائي و سرد بودن هوا با استفاده از گلخانه در سطح زيادي اقدام به توليد توت فرنگي مي كنند.

در هر صورت هرگاه كاشت توت فرنگي به صورت يك ساله باشد  مي توان از گلخانه براي تواليد محصول پيش رس استفاده كرد .

براي اين منظور مي توان نشاء توت فرنگي را ابتدا اواسط تير ماه تا اوايل شهريور در خزانه انتظار كشت كرد و 7-5 كيلوگرم در هر صد متر مربع از كودهاي كامل ازت – فسفر - پتاس به نسبت 17-12-12 به عنوان كود پايه به زير خزانه دارد . پي از توليد ريشه هاي قوي در نشاء بوته ها شروع به ايجاد ساقه هاي رونده مي نمايند . با سرد شدن هوا بوته ها تحت تأثير نور و درجه حرارت پائين قرار گرفته و گل در آنها تشكيل مي شود . در آبان و آذر بوته ها را به گلخانه حمل كرده و در بستر كاشت به فاصله 30 تا 25 سانتيمتر كشت مي نمايند.

در گلخانه نيز مقدار 5-3 كيلوگرم كود كامل شيميائي در صد متر مربع به بستر داده مي شود درجه حرارت گلخانه را ابتدا روي 12-8 درجه سانتيگراد تنظيم كرده و با افزايش شدت نور درجه حرارت را نيز زياد مي كند و به 20-15 درجه سانتيگراد مي رساند .

البته مي توان درجه حرارت شب را به 8 درجه سانتيگراد كاهش داد . بلافاصله پس از كاشت بايستي به اندازه كافي آبياري نمود . در آبياري توت فرنگي گلخانه اي بايد دقت شود كه زمين بطور يكنواخت مرطوب گردد به منظور جلوگيري از خطر پوسيدگي ميوه در اثر رطوبت زياد بايد به موقع گلخانه را تهويه نمود و بوسيله حرارت خشك رطوبت زيادي را كاهش داد . براي انجام عمل گرده افشاني و تلقيح بهتر گلهاي توت فرنگي در گلخانه مي توان براي هر 1000 متر مربع سطح زير كشت يك كندوي زنبور عسل در گلخانه قرار داد .

پيش رس كردن در شاسي

پيش رس كردن توت فرنگي در شاسي گرم همانند پيش رس كردن در گلخانه مي باشد . با توجه به اينكه بوته توت فرنگي گرماي ملايم و دائمي مي پسندد بنابراين مي توان براي تركيب از  كود دامي و  خاك برگ بستر مناسبي تهيه كرد ساير كارها همانند عملياتي است كه در گلخانه انجام مي گردد . در موقع گل دادن و تشكيل ميوه بايد با برداشتن دربهاي شاسي آنرا به اندازه كافي تهويه نمود.

علاوه بر شاسي گرم ، استفاده از شاسي هاي سرد نيز معمول مي باشد از شاسي هاي سرد به دو صورت ثابت و متحرك در سطح مزرعه استفاده مي كنند.

ابعاد درجه شاسي 140 × 70 سانتيمتر مي باشد چنانچه در طول مدت رشد درجه حرارت داخل شاسي كم باشد مقداري كود حيواني در اطراف ديوار شاسي ريخته و همچنين وسط رديف هاي توت فرنگي در داخل شاسي بوسيله كاه و يا كلش مي پوشانند . بايد دقت نمود تا روي برگها با كاه و كلش پوشيده نشود .

در روزهاي آفتابي گرماي لازم بوسيله تابش خورشيد تأمين مي شود. با شروع رشد و نمو گياه در اواخر زمستان كاه و كلش و كود حيواني كه مابين بوته ها و در سطح پشته ها ريخته شده است بايد جمع آوري نمود.

پيش رس كردن با پوششهاي پلاستيكي

يكي از روشهاي ساده و ارزان پيش رس كردن توت فرنگي استفاده از پوششهاي پلاستيكي مي باشد بررسي هاي انجام شده نشان مي دهد كه پوشاندن و محافظت گياه پس از كاشت ويا انشاء  با پوشش پلاستيكي نه تنها باعث رشد و نمو سريع تر گياه مي شود ، بلكه مقدار و كيفيت محصول را نيز افزايش مي دهد .

نايلونهايي كه براي پوشش به كار مي روند شامل دو نوع (پي ايي) پلي اتيلن و ( پي وي سي) پلي وينيل كلرايد  مي باشند .كه نوع اول مناسب تر بوده و بيشتر براي پوشش سطح به كار برده مي شود . نايلون پي وي سي مي تواند 80% نور را از خود عبور داده و غير قابل نفوذ به آب و مقاوم به گرما و سرما مي باشد.

طرق مختلف استفاده از پوششهاي پلاستيكي به صورتهاي زير مي باشد:

1-      Polyethylene ( P.E ) 2-      Polyvenyl choloride ( PVC )

براي اين منظور معمولاً از نايلون پي ايي به ضخامت 5% - 3% ميلي متر استفاده مي شود. طرز استفاده به اين صورت است كه در اواخر اسفند روي بسترهاي كشت شده توت فرنگي نايلون را به وسيله دست و يا بوسيله ماشينهايي كه به همين منظور ساخته شده اند پهن كرده و اطراف آن را جهت استحكام با خاك مي پوشانند .

 در صورتي كه نياز به تهويه با شد نايلون را به فواصل معيني سوراخ  مي كنند . با پوشش نايلوني ، خاك زير پوشش زودتر گرم شده و باعث   مي شود كه رشد و نمو گيا سريعتر شروع شود .

مدت زماني كه توت فرنگي زير پوشش سطحي نگهداري مي شود بستگي به درجه حرارت محيط خواهد داشت 6-5 روز قيل از برداشتن پوشش مي توان نايلون را در محل كشت بوته شكاف داده و از اين طريق ضمن كاهش دادن رطوبت زير پوشش ، گياهان را براي شرايط محيط خارج مقاوم و آماده ساخت بعد از آماده كردن بوته ها ، نايلون را مي توان در يك سمت كاشت جمع كرده و باقي گذاشت تا خطر سرماي ناگهاني برطرف شود با اين روش مي توان محصول را 14-10 روز پيش رس نمود .

تونلهاي پلاستيكي

بوسيله تونلهاي پلاستيكي مي توان توت فرنگي را 5-2 هفته پيش رس كرده و مقدار عملكرد و كيفيت آنها را نيز افزايش داد تونلها را با توجه به نوع توت فرنگي و مدت پيش رس كردن در اندازه هاي مختلف   مي سازند .

ساده ترين آنها تونل بسيار كوتاه مي باشد كه ارتفاع آن در حدود 50 سانتي متر بوده و براي پوشش آن از نايلون پي ايي به ضخامت 3% استفاده مي شود . برپا كردن تونل بسيار كوتاه به اين صورت انجام    مي گيرد كه به فاصله 6-3 متر در طول تونل پايه هاي چوبي كوتاه قرار داده و به وسيله يك رشته سيم كلفت آنها را به هم متصل مي كنند .

براي نگهداري پوشش به فاصله هر 3 متر يك مفتول آهني را به شكل كمان در خاك فرو برده و سپس روي اين اسكلت ساخته شده نايلون كشيده ميشود . براي استحكام بيشتر و مقاومت در مقابل باد ، تونل را در جهت باد ساخته و دهانه و اطراف آن را با خاك مي پوشانند . براي تهويه تونل جعبه اي زير پوشش قرار داده و يا دو انتهاي تونل را باز  مي كنند .

علاوه بر تونل بسيار كوتاه از تونلهاي پلاستيكي تا ارتفاع يك متر و تونلهاي بلند تا ارتفاع 2 متر نيز براي پيش رس كردن توت فرنگي استفاده مي كنند .

سرپوشهاي پلاستيكي

براي اين منظور از اسكلت فلزي سبك كه روي آن با نايلون پوشانيده شده است استفاده مي شود . سرپوشهاي نايلوني سبك و قابل حمل و نقل بوده و مي توان آن را در شبهاي سرد روي بوته ها قرار داد در روز كه هوا گرم مي شود سرپوشها را برداشت . با استفاده از سرپوش ها نايلوني كه بسيار ساده و ارزان مي باشد مي توات محصول توت فرنگي را حدود 30 روز پيش رس كرد .

   در صورت استفاده از نايلون در مناطق گرم و پر آفتاب خطر آفتاب سوختگي گياهان وجود دارد . بنابراين جهت جلوگيري از سوختگي برگها مي توان روي نايلون را گل اندود كرد تا سوختگي برگها بوسيله اشعه خورشيد جلوگيري شود .

به علاوه در مناطق خيلي سرد و دامنه كوهها كه خطر نفوذ سرما به ريشه ها زياد بوده و باعث ار بين رفتن گياه و رشد ضعيف و كند گياه مي گردد بايد پوشش را در هر سه روش در شهريور ماه مورد استفاده قرار داد. در اين رابطه چون گياه توت فرنگي تا مدتي در حال استراحت و خواب مي باشد لذا احتياجي به منبع حرارتي نداشته و فقط از دي ماه به بعد كه مصادف با شروع فعاليت گياه خواهد بود لازم است از منابع حرارتي نيز استفاده شود .

برداشتن پوششهاي نايلوني بايد به تدريج و با احتياط انجام گيرد و به عبارت ديگر گياهان زير پوشش را بايد تدريجاً به هواي بيرون عادت داد . البته عادت دادن توت فرنگي زير پوشش به هواي بيرون در شرايط ابري هوا و در درجه حرارت متوسط به خوبي امكان پذير خواهد بود .

در صورتي كه درجه حرارت نوسان زيادي داشته باشد يعني اگر روزها آفتابي و گرم بوده و شبها خيلي سرد شود برداشتن پوشش باعث خواهد شد كه برگهاي حساس توت فرنگي زير پوشش صدمه ببينند.

ساير روشهاي پيش رس كردن

يكي ديگر از روشهاي توليد محصول زود رس و مرغوب پوشاندن گياهان با نايلون سياه مي باشد .

پوشش با نايلون سياه تأثيرات زير را دارا مي باشد:

الف- باعث حفظ رطوبت خاك شده و مانع سله بستن خاك مي گردد.

ب – مانع رويش علفهاي هرز شده و هزينه داشت كمتر خواهد شد.

ج – با جذب كامل نور و گرماي خورشيد به وسيله نايلون سياه زمين زودتر گرم شده ، در نتيجه محصول توت فرنگي زودرس تر مي شود.

د – همچنين ميوه ها بر روي نايلون قرار گرفته و با خاك و رطوبت تماس ندارند بنابراين از آلودگي و پوسيدگي ميوه ها جلوگيري به عمل آمده و محصول بدست آمده تميز و مرغوب تر خواهد بود .

طرز استفاده از نايلون سياه به اين صورت است كه پس از آماده كرده زمين و ايجاد جوي و پشته روي خطوط كاشت را به طول دلخواه با نايلون سياه به قطر 5/1 – 1 ميلي متر پهن كرده و اطراف آن را جهت استحكام  بيشتر با خاك مي پوشانند تا باد نتواند لبه هاي آن را بلند كند .سپس در محل كاشت نشاء شكافي به صورت بعلاوه ايجاد كرده و نشاء توت فرنگي را از محل شكاف در خاك نشاء مي كنند به اين ترتيب قسمتهاي هوائي گياه به روي نايلون قرار مي گيرد . آبياري پس از كاشت به طريق نشتي از زير نايلون انجام مي گيرد . در صورت استفاده از روش آبياري قطره اي آب از محل شكافها به بوته ها        مي رسد.

بجز نايلون مي توان از پوششهاي ديگر مانند پوشش كاه و كلش كيفيت توت فرنگي را افزايش داد و از آلودگي ميوه ها جلوگيري كردو پوشش كاه و كلش را قبل از رسيدن ميوه بين رديفهاي كاشت به ضخامت   15-10 سانتيمتر مي ريزند به طوري كه ميوه ها بروي اين پوشش قرار گيرند .

 بيماريها و آفات مهم توت فرنگي

بيماريهاي قارچي

الف –بيماريهاي قارچي

ميزبان

توت فرنگي ، ساير گياهان علفي و ذرتي

عامل بيماري : فيتوفتراكاكتوروم

شناسائي و علائم

از قارچهاي چند ميزبانه و صدمات زيادي به توت فرنگي وارد مي نمايد از علائم اصلي در سطوح طوقه و ريزوم و به ويژه محل خسارات در يقه و ريزوم مي باشد ولي مي تواند به قسمتهاي ديگر مانند ميوه آسيب برساند.

اولين علائم اين بيماري در مناطق گرم برروي قسمتهاي هوائي ظاهر  مي شود علائمي نظير پژمردگي و اپي ناستي (خم شدن برگ به طرف پايين ) برگها به خصوص برگهاي جوان ، و سپس باعث توقف تدريجي رشد گياه مي شود . گياه رنگ سياه به خود گرفته خشك شده و مي ميرد از علائم مخصوص اين بيماري بروي ريزوم كه در برش عرضي ديده مي شود مشاهده رنگ قرمز متمايل قهوه اي است كه از قسمت وسط آن قابل تشخيص است .

مبارزه

پيشگيري بر عليه اين قارچ را مي توان به صورت پيشگيري زراعي يا شيميائي انجام داد .

كنترل اين عامل به علت دوام آن در خاك به صورت ساپروفيتي بسيار مشكل مي باشد.

1-Phytophtora cactorum 2-Epinasti

 

مبارزه زارعي

به منظور كاهش و قدرت بيماري زائي در عمليات زراعي بايد شرايط زير رعايت شود :

1- تناوب زارعي بايد دراز مدت باشد و در اين دوره از كشت گياهاني كه ميزبان پاتوژن مي باشد خودداري نمود.

2- زهكشي مناسب

3- استفاده از گياهان سالم

4- عدم ايجاد زخم حتي زخمهاي كوچك در قسمت يقه و جلوگيري از ورود حشراتي كه باعث بوجود آمدن زخم مي شود.

مبارزه شيميائي

به منظور كنترل علائم بيماري بر روي ميوه در بعد از تشكيل ميوه صورت مي گيرد .

سمومي كه مي توان مصرف نمود شامل بروموكارپ ، پوزتيل ، آلومنيوم، تيرام ، متالاكسيل ، بن لاكسيل. به علاوه در زمينهائي كه كشت فشرده صورت ميگيرد بايد ضدعفوني زمين توسط حرارت يا مواد شيمائي صورت گيرد.

 

 ب) بيماري لكه سفيد يا لكه ارغواني توت فرنگي :

فرم جنسي : مايكوسفائرلا فراگاريا

فرم غير جنسي : رامولاريا تولاسمي

ميزبان : توت فرنگي

علائم :

روي برگها لكه هاي مدور به قطر چندين ميلي متر برنگ سفيد مايل به خاكستري و در بخش مركزي لكه بنفش مايل به قرمز ديده مي شود .

لكه هاي بهم پيوسته و منجر به نكروز پهنك برگ مي شود . علائم بيماري روي دمبرگها و روي ساقه هاي رونده نيز مي توانند ظاهر گردند.

كنترل :

به محض مشاهده اولين علائم بيماري و يا جهت پيشگيري مي توان از يكي از سموم زير استفاده نمود :

تيرام ، زيرام ، محلول بوردو و واكسي كلرور مس.

ممانعت از توقف آب در پاي گياهان ، تهويه هواي گلخانه ، رعايت فاصله بين گياهان جهت پيشگيري پيشنهاد مي گردد.

شايان ذكر است كه از بين بردن گياهان خودرو و ميزبان آلوده از اهميت خاصي برخوردار است .

ج ) بيماري پوسيدگي آبكي

 

1-Mycosphaerella fragariae( TUL) landau 2- Ramuliria tulasmii sacc = R.fragariae peek

 

عامل بيماري: ريزپوس

علائم :

اين پاتوژنچند ميزبانه است و بخصوص به خانواده كدوئيان ، سيب زميني سانان و توت فرنگي حمله مي كند . اين عامل روي ميوه هاي رسيده ايجاد لكه هاي قهوه اي وسيع آبكي مي كند پس از مدت كوتاهي لكه ها از كپك سفيد و بعد سياهرنگ پوشيده مي شوند آنزيم پلي گالاتلورانازه  از جانب پاتوژن سبب تخريب ميوه مي شود .

كنترل :

ممانعت از ايجاد زخم در ضربان  ، تهويه هواي انبار ميوه و پايين نگه داشتن دماي انبار ميوه .

1-Rhizopus 2- Sphaerotheea hunuli

 

د ) بيماري سفيدك سطحي :

فرم جنسي : اسفائروتئا هونولي

فرم غير جنسي : اوئيديوم  

علائم بيماري :

برگها و دمگلها بوسيله يك پوشش سفيد رنگ پوشيده مي شود پيچيدگي برگها ، جمع شدن لبه برگها به طرف بالا توام با قرمز شدن سطح زيرين برگها از علائم ديگر اين بيماري است در صورتيكه اين بيماري خيلي زود شيوع يابد ميوه ها را نيز آلوده مي كند و ميوه نارس باقي مي ماند.

مبارزه :

سم پاشي مكرر با سموم كاراتان و موستان و يا تركيبات گوگردي براساس دستورالعمل موجود مي توان بيماري را كنترل كرد . از نظر پيشگيري در مورد ارقام حساس مي توان يكبار با تركيبات گوگردي در شروع باز شدن گلها و تقريباً 10-8 روز بعد مجدداً سمپاشي كرد به علاوه بعد از برداشت نيز بايد سم پاشي تكرار گردد.

 ﻫ ) بيماري پوسيدگي خاكستري

پوسيدگي خاكستري يكي ديگر از بيماريهاي سريع الرشد انباري در توت فرنگي مي باشد عامل بيماري قارچ بوتريتيس بوده و ممكن است آلودگي اوليه در مزرعه صورت گرفته باشد اين بيماري خيلي سريع انتشار يافته و گاهي نيز تا بيش از 50 درصد ميوه را فرا مي گيرد يك ميوه آلوده نه تنها ميوه هاي رسيده را آلوده مي سازد بلكه ميوه هاي نيمه رسيده و نارس را نيز آلوده كرده و آنها را فاسد مي كند .

مبارزه :

در سطح كوچك و يا در باغچه ها مي توان در هر برداشت ميوه هاي آلوده را جدا و نابود كرد.

1-      Sphaerotheea hunuli 2-      Oidium

علاوه بر اين وسيله سمومي چون توپسين ام و كاپتان مي توان از بروز اين بيماري جلوگيري كرد .

استفاده ار سموم ذكرشده قبل از گل كردن در مرحله گل و بلافاصله بعد از مرحله گل نتيجه مثبتي داده است .

بيمارهاي ويروسي

 بيماريهاي ويروسي خطر جدي براي مزارع توت فرنگي محسوب مي شوند خطر از اين نظر ه هيچ گونه ماده يا داروئي براي مبارزه با ويروسها يافت نشده است . مبارزه با مزارع آلوده به اين صورت خواهد بود كه به هيچ وجه از اين مزارع نشاء توت فرنگي تهيه نكرده و بلافاصله كليه گياهان مزرعه را جمع آوري كرد و بسوزانند .

ويروسها به اشكال مختلف بوته ها را مورد حمله قرار مي دهند. به عنوان مثال زرد شدن برگها ، كوتوله شدن بوته ها ، شكنندگي دمبرگها ، پيچيدگي برگها ، سبز رنگ شدن گلها و غيره از علائم آلودگي ويروسي مي باشند . نتيجه آلودگي ويروسي كاهش شديد عملكرد است .

پيشگيري :

1-             انتخاب و كاشت نشاء سالم و عاري از هرگونه آلودگي ويروسي

2-   چون اغلب ويروسها بوسيله شته منتقل شده و ايجاد آلودگي مي كنند مي توان با مبارزه پيگير با شته ها عامل انتقال را از بين برد.

3-   كنترل دقيق مزارع و از بين بردن بوته هاي توت فرنگي آلوده به ويروس.

آفات مهم توت فرنگي

الف ) شته هاي معمولي توت فرنگي

شته ها علاوه بر اينكه مستقيماً با مكيدن شيره نباتي خسارت وارد مي كنند به طور غير مستقيم نيز از طريق انتقال بيماريهاي ويروسي موجب خسارت مي شوند و به همين دليل بايد در كوچكترين موردي كه شته مشاهده مي شود بلافاصله با شته كشها آنها را از بين برد .

البته بايد توجه داشت كه اغلب سموم حشره كش مانند متاسيستوكس يا گوزاتيون به صورت سيستميك و نفوذي عمل كرده و لذا مصرف آنها در طول دوره برداشت ايجاد مخاطراتي جدي براي مصرف كننده توت فرنگي خواهد داشت .

ب ) شته ريشه توت فرنگي

شته ريشه توت فرنگي نيز كه در ناحيه ريشه و طوقه فعاليت دارد با خرطوم خود از شيره نباتي تغذيه نموده و سبب ضعف بوته مي گردد و به طور كلي براي مبارزه مي توان از سموم كم دوام مالاتيون به ميزان دو در هزار بعد از برداشت محصول استفاده كرد.

ج) كنه تارزونِموس

لارو اين كنه روي برگهاي جوان زندگي مي كند برگهاي جوان به رنگ زرد قهوه اي در آمده يا كمي تا شده و دمبرگ كوتاه تر شده و گياه ضعيف مي گردد نوع ديگر كنه كه به كنه قرمز معروف است روي قسمت زيرين و سطح برگهاي مسن و كامل زندگي مي كنند و در طول رگبرگها لكه هاي روشن به وجود مي آورد.

اين كنه ها بعداً به رنگ زرد خاكستري تا قهوه اي درآمده و بالاخره برگها خشك مي شوند .

مبارزه :

با كنه كش كلتان به ميزان دو در هزار پس از برداشت محصول مبارزه با مواد شيميائي صورت مي گيرد.

د) سرخرطومي گل توت فرنگي

اين آفت كه به رنگ قهوه اي تيره و به طول چهار ميلي متر مي باشد در ماهها فروردين و ارديبهشت ظاهر مي شود و تخم خود را به صورت انفرادي در داخل گلهاي باز نشده مي گذارد.

لارو پس از خروج از تخم بلافاصله شروع به تغذيه از دم گل كرده و سبب قطع و خشك شدن غنچه ها مي گردد. خسارت اين آفت در بعضي از موارد بيش از اندازه بوده و در حملات شديد تعداد زيادي از غنچه هاي باغچه قطع شده در روي زمين و اطراف بوته ها مشاهده مي شوند.

مبارزه :

براي مبارزه با اين آفت مي توان سم گوزاتيون را به ميزان 750گرم خالص در هكتار قبل از شروع گل به كار برد.

ﻫ ) سر خرطومي توت فرنگي

اين سر خرطومي همانند سرخرطومي شكوفه توت فرنگي مي باشد كه نه تنها به گلها و غنچه ها حمله مي كنند بلكه دمگل ، دمبرگ و استولونها را نيز مورد حمله قرار مي دهند بطوري كه باعث پژمردگي و خشك شدن آنها مي شود .بدين جهت زيانهاي بيشتري نسبت به سرخرطومي گل توت فرنگي وارد مي سازد .

سرخرطومي ساقه خوار معمولاً زودتر از سرخرطومي گل ظاهرمي شود. شكل اين آفت شبيه سرخرطومي گل است . تقريباً 5/4 ميلي متر طول دارد و رنگ آن آبي تيره يا متمايل به سبز مي باشد .

و) ليسك

حلزوني است كه به ميوه توت فرنگي حمله مي كند. حلزونها در شالهاي مرطوب روي اغلب گياهان از جمله توت فرنگي فعاليت دارند طول آنها 7-3 سانتيمتر و رنگ آنها به رنگ خاكستري است حلزونها روزها را در زير برگها مخفي شده و فقط در شبها و هواي ابري فعاليت دارند قسمت عمده خسارت اين آفت روي ميوه هاي رسيده است. براي مبارزه با اين آفت مي توان از طعمه مسموم استفاده كرد براي اين منظور سم متالوئيد به مقدار 500 -200 گرم را با سبوس گندم ( 10 كيلو گرم) و آب حدود 5 ليتر مخلوط كرده و به صورت طعمه در مي آورند . اين طعمه را هنگام غروب در مزرعه توت فرنگي به ميزان 70 - 60 كيلو در هكتار مي پاشند و اين عمل بايستي چند بار تكرار گردد .

ز ) خرخاكي

خرخاكي يكي ديگر از آفات توت فرنگي است كه گاهي جمعيت آن در پاي بوته هاي توت فرنگي قابل توجه است و خسارتي به طوقه و به ويژه ميوه ها وارد مي آورد و براي دفع اين آفت مي توان از سموم فسفر از قبيل ديازنيون به صورت گرانول پاشي در پاي بوته ها استفاده كرد .

 مبارزه تلفيقي شيميائي بر عليه بيماريها

جداول 1 ، 2 و 3 مبارزه تلفيقي شيميائي بر عليه بيماريها را نشان   مي دهد .

جدول 1

 

* از اين سموم فقط در هواي آزاد استفاده مي شود.

                               

                                     جدول 2

                     

جدول 3

 جدول سرمايه ثابت

 

  جدول هزينه پرسنلي

 

 

جدول درآمد دوره كشت

 

 

جدول هزينه هاي جاري سالانه

  جدول هزينه كل

 

 

سود حاصل از كشت توت فرنگي در طي سال

سود خالص = جمع كل هزينه توليد-جمع كل درآمد ناخالص

ريال 3700000=ريال34100000-ريال37800000

 

با توجه به سود بدست آمده در سال اول توليد كنندگان نه تنها تمام هزينه هاي ثابت خود را پرداخت مي كنند بلكه سودي نيز بدست آورده و در سال دوم كه هزينه ثابت وجود ندارد توليد كنندگان مي توانند به سود قابل توجهي دست يابند.

 حيات در كوير

پيشينه تاريخي

يزد از سرزمين هاي باستاني ايران و داراي ميراثي درخشان از فرهنگ و تمدن كهن و دورانها و اعصار مختلف تاريخي را به خود ديده است وجه تسميه يزد ريشه در "پشت" يا "يزت" دارد و معناهايي چون ستايش ، نيايش و پرستش و دوره ساسانيان آنرا يزدان يا "يزتان" مي گفتند بر اساس پاره اي از كتب تاريخي بنياد يزد را به اسكندر مقدوني نسبت مي دهند وبرخي نام آن را از يزدگرد اول فرزند بهرام ساساني نقل مي كنند اما براساس منابع تاريخي حتي قدرت آن فراتر از عهد باستان است و فرهنگي معادل 8 تا 12000 سال قبل را براي آن تخمين زده اند كه سند آن كشف نقاشي هاي حك شده بر سينه كوهي در نزديكي روستاي ارنان است .

تقسيمات سياسي

استان يزد بر اساس تقسيمات كشوري داراي 10 شهرستان به شرح زير :

اردكان ، ابركوه ، بافق ، تفت ، مهريز ، ميبد ، يزد ، صدوق ، خاتم و طبس مي باشد .

جمعيت استان يزد بيش از 900000 نفر است و با توجه به هرم سني جمعيتي جوان است ( 59% جمعيت كمتر از 24 سال ) و 44% در بخش صنعت ، 42% در بخش خدمات و 14% به كشاورزي اشتغال دارند كه بدليل وضعيت آب و هوايي و محدوديت منابع آب و خاك فعاليت در بخش كشاورزي آن كمتر است .

استان يزد با سابقه اي ديرين در صنايع دستي و كشاورزي و صنايع و معادن از زمينه ها و استعداد بسيار مناسبي برخوردار است عمده ترين صنايع دستي استان قالي بافي ، زيلوبافي ، شعربافي ، سفال وسراميك ، كاشي سازي و... است .

 

جغرافياي استان يزد

استان يزد با وسعتي معادل 74214 كيلومترمربع در مركز ايران و در حاشيه دشت كوير واقع شده است و از نظر ناهمواري تنوع زيادي دارد و رشته كوه هاي بلند ، اختلاف شديد دما و نامنظم بودن بارندگي از عوامل طبيعي آن است مهمترين قله آن شيركوه است كه داراي يخچالهاي طبيعي است .

دشت هاي هموار و معروف آن دشت اردكان ، دشت ابركوه، هرات و مروست و دشت بافق و بهاباد است . با توجه به شرايط فلات مركزي ايران نوسانات شديد درجه حرارت ، رطوبت نسبي كم و دوره گرماي طولاني است و بخش اعظم استان داراي شرايط آب و هواي خشك و بياباني است و به طور متوسط ميزان بارندگي آن ساليانه 40 ميلي متر است .

موقعيت جغرافيايي شهرستان خاتم

شهرستان خاتم با وسعت 7931 كيلومترمربع با جمعيتي بالغ بر 32599 نفر، كه از اين تعداد 17535 نفر جمعيت شهري و 15064 نفر جمعيت روستايي و در فاصله 240كيلومتري جنوب مركز استان و بين استان يزد ، كرمان و فارس قرار دارد و اين شهرستان از شمال با شهرستان مهريز و از شمال غرب با شهرستان ابركوه و از شرق به شهرستان شهربابك ( استان كرمان )و ازغرب با شهرستان بوانات ( استان فارس) و از جنوب به شهرستان ني ريز (استان فارس ) هم مرز مي باشد . اين شهرستان در جنوبي ترين نقطه استان يزد به ارتفاع 1600 متر از سطح دريا قرار گرفته و هم اكنون داراي دو بخش مركزي : هرات و مروست و چهار دهستان به نام هاي : چاهك ، فتح آباد ، ايثار ( كرخنگان )، هرابرجان مي باشد .

اين شهرستان به علت قرار گرفتن در پايانه هاي زاگرس و شروع كوير خشك كشور داراي آب و هواي متاثر از هردو آب و هواي كوهستاني و گرم و خشك مي باشد وجود اراضي حاصلخيز در كنار آب نسبتاً خوب و مراتع و جنگلهاي سرسبز با پوشش گياهي مناسب اين شهرستان را نسبت به شهرستانهاي استان متمايز نموده است . سطح اراضي شهرستان 46000 هكتار مي باشد كه از اين ميزان در سال گذشته 26000 هكتارزير كشت محصولات مختلف از جمله گندم ، جو ، ذرت ، يونجه ، انگور ، آفتابگردان ، بادام ،پسته ، زردآلو ، حبوبات و صيفي جات قرار گرفته است .

 

منابع و مآخذ

1-   پيوست،غلامعلي – سبزيكاري زير پوشش پلاستيك- انتشارات دانشگاه گيلان . 1378.

2-             شيباني حسن ؛ باغباني جلد دوم ، دانشگاه تهران 1369

3-   ملكوتي، محمدجعفر-درودي،محمدسعيد. بصيرت،مجيد. ترابي،منصور- تغذيه گياهان  گلخانه اي ( كشت خاكي)- نشريه فني 167 – وزارت كشاورزي سازمان تحقيقات . آموزش و ترويج كشاورزي ، مؤسسه تحقيقات خاك و آب – 1379 .