فصل سوم (انواع روش های تکثیر و باغذاری ارگانیک و شرایط محیطی)
انواع روش های تکثیر
ازدیاد در باغبانی به طور کلی به دو دسته ی اصلی تقسیم می شود
1) روش جنسی ( استفاده از بذر )
2) روش غیر جنسی ( استفاده از روش هایی غیر از بذر )
ازدیاد با بذر
به جز در سبزیکاری که استفاده از بذر الزامی می باشد اما اصولا در درختکاری و به خصوص مرکبات معمولا از این روش کمتر استفاده می شود و فقط در ایستگاه های تحقیقاتی برای بدست آوردن ارقام دورگ در تلقیح ارقام مختلف و در خزانه ها مورد استفاده است اما چون ارقام و واریته ها نیاز به پایه دارند و در بعضی مناطق به صورت درختچه عرضه می شود چند مطلب مهم را در این باره ذکر می کنیم .
با تشکیل بذر روی اندام مادری چنانچه برای آن ها شرایط مساعد محیطی ، رطوبت ، درجه حرارت و نور فراهم باشد ظاهراً بذر باید شروع به جوانه زدن نماید . بعضی از بذر ها با جدا شدن از مادر و قرار گرفتن در شرایط مساعد ، جوانه زدن را شروع می کنند اما بعضی باید مدتی را در شرایط دیگری سپری کنند تا سبز شوند و به اصطلاح این بذر ها در حال خواب به سر می برند .
این خواب یا باید با یک سری فعل و انفعالات شیمیایی در داخل بذر شکسته شود که مسلما زمان بر است و بر حسب گونه های مختلف این زمان متفاوت و از چند روز تا چند ماه متغیر است و یا اینکه خواب مربوط به عوامل فیزیکی است که مثلاً پوسته بذر چنان ضخیم است که برای ورود آب و مواد غذایی و تبادلات گازی بذر با محیط خارج ، زمان زیادتری لازم است .
ازدیاد با روش هایی غیر از بذر
در ازدیاد والدین به عنوان تولید کننده سلول های جنسی نر و ماده و نهایتا تشکیل بذر دخالتی ندارند و فقط قطعه اندامی از گیاه مستقلا گیاه جدیدی را تشکیل و به زندگی ادامه می دهد . مهمترین روش های ازدیاد به این متد عبارتند از :
1- قلمه زدن ( Cutting )
2- خوابانیدن شاخه ( Layering )
3- کاشتن پاجوش ( Suckers )
4- مهمترین آن ها پیوند کردن ) Grafting )
پیوند سرشاخه ها
درختان پیر و یا درختانی که تصمیم به تعویض رقم آن ها دارند به یکبارگی نباید با هرس شدید و پیوند سرشاخه اقدام کرد بلکه برای تبدیل یک رقم به رقم مرغوب تر بهتر است در چند سال انجام شود زیرا با هرس قوی ممکن است تعادل بین ریشه با تعداد شاخه ها به هم بخورد و منجر به ظهور نرک ها به گونه ای شود که حتی ریشه ها هم از سطح زمین شروع به خروج پا جوش کنند .
عیب دیگر هرس آنی و فوری کلیه شاخه ها و زدن پیوند سرشاخه ها این است که تنه و قسمت پایین شاخه های اصلی لخت شده و در معرض تابش نور شدید خورشید قرار می گیرند که خود موجب سوختن و ترک خوردن پوست خواهد شد .
پیوند و کنترل قد درخت
تهیه پایه هایی که اثر کوتاه کنندگی یا Dearfing روی پیوند اندام هوایی دارد در ایستگاه تحقیقاتی انگلستان شروع شد و پایه هایی را به وجود آورد که هم اکنون تعداد آن ها به ده ها پایه می رسد و از بین 5 پایه ، EM از مهمترین آن هاست که به ترتیب از 1 تا 4 متر ارتفاع می گیرند .
با متداول شدن پایه های کوتاه و ایجاد باغ های مرکبات با امکان کاشت بیشتر در واحد سطح را به وجود آورد که عملیات باغداری نظیر هرس ، آبیاری ، کود دادن و برداشت و عملیات سمپاشی تعییر پیدا کرده است . اثر پایه پا کوتاه بر تاج درخت اثر فیزیولوژیکی است و نظریه های مختلفی برای آن ارائه شده است .
فرضیه های اثر پایه در پاکوتاه شدن تاج
فرضیه اول
پایه پا کوتاه باعث می گردد تنه حاصله از پیوندک اکسین تولید کند و به ریشه بفرستد .
فرضیه دوم
با اتصال پیوندک و پایه ، لوله های آوندی آوند چوبی و آبکش وضع عادی خود را در محل اتحاد از دست داده در نتیجه جریان هورمون و آب و مواد غذایی را بین پایه و پیوندک تغییر می دهد .
فرضیه سوم
با هرس ریشه و کم کردن حجم میزان آب ، مواد غذایی و هورمون بیشتر و یا کمتری به تاج درخت فرستاده می شود .
فرضیه چهارم
ریشه پایه پاکوتاه میزان مختلف هورمون و مواد غذایی به تاج می فرستد .
در پست بعدی با این موضوعیت شما را با روش های پیوند زدن و تکثیر مرکبات به صورت تصویری آشنا خواهیم کرد .
منابع :
1) خوشخوی،مرتضی.1382.اصول باغبانی.انتشارات دانشگاه شیراز
مختصری از اورگانیک !
محصول ارگانيك (آلي) چيست؟
محصول ارگانیک ، از کاشت گیاهان با حداقل استفاده از کودهای شیمیائی و مصنوعی ، حشره کشها ، علف کشها و قارچ کشها تهیه می گردد. در تهیه و آماده ساختن محصولات ارگانیک، از اضافه کننده ها، مزه دهنده ها و نگهدارندهای کمتری استفاه می شود .
حیواناتی که با محصولات ارگانیک پرورش داده می شوند ، محصولاتشان از یک استاندارد بالائی برخوردارست .
چگونگی شناخت محصولات اورگانیک
بر روی کار کلیه تولیدکنندگان و بعمل آوردگان محصولات اورگانیک باید بازرسی بصورت دائم صورت پذیرد و این گونه محصولات باید با گواهینامه منابع معتبر به بازار عرضه گردد .
بازرسی ، شامل کلیه جنبه های کاشت ، داشت و برداشت و تهیه محصول شامل می گردد . بنابراین یک نظارت دقیق برای هر محصول از زمانیکه بذر آن در خاک گذاشته می شود تا زمانیکه بصورت غذا بر سر سفره آورده می شود باید انجام پذیرد.
در کشورهای مختلف سازمانهای معتبری وجود دارند که نظارت بر اینگونه محصولات بعهده آنهاست و در پایان با ارائه تولیدکنندگان ، محصولات تائید شده به بازار عرضه می گردد .
فواید محصولات اورگانیک
باغدارانی که محصولات اورگانیک کشت می کنند ، حفاظت از زمین و محیط زیست را سرلوحه کار خود قرار می دهند . با این کار آنها از گونه های مختلف حیوانی و گیاهی حفاظت و حمایت می کنند . آنها محیط زندگی حیوانات زیستی را حفاظت و بهبود می بخشند . وقتی غذا می خورید مطمئن هستید که غذای شما عاری از هرگونه مواد شیمیائی خطرناک است . محصولات اورگانیک طعم و مزه و خاصیت بهتری دارند و عاری از هر گونه امراض می باشند .
باغداران اورگانیک کار ، بخاطر استفاده بهینه از محصولات حیوانات خود، پرستاری و مواظبت بیشتری نسبت به این حیوانات روا میدارند . این حیوانات باید آزاد باشند ، نه اینکه در یک ساختمان در هم بلولند . مثلاً جوجه های پرورشی در یک قفس مانند زندان در هم میلولند و بعضاً فضله های خود و دیگران را می خورند . غذاهای هورمون دار و شیمیائی و آنتی باکتریهائی که به این جوجه ها برای رشد سریع تر و عرضه شدن به بازار به آنها خورانده می شود ، باعث به خطر انداختن حیوانات وحشی اطراف خود می شوند .
چرا محصولات اورگانیک گران هستند
باغدارانی که گیاهان را بصورت اورگانیک میکارند ، از مواد شیمیائی که رشد سریع به محصولات آنها می دهد استفاده نمی کنند و بجای آن از ابزار گرانتری مثل استفاده از کارگران بیشتر استفاده می کنند . یک باغ اورگانیک چه کوچک یا بزرگ، احتیاجش به بکارگیری کارگر بمراتب بیشتر از باغی است به حد خود که بصورت غیر اورگانیک اداره می شود . باغداران اورگانیک کار از انواع مواظبت های طبیعی برای تولید محصولات خود و حفاظت آن محصولات در برابر آفات و امراضی استفاده می کنند که این خود هزینه گزافی در بر خواهد داشت .
10 دلیل مفید برای استفاده از محصولات اورگانیک
1. شما و نسل آینده شما از یک زندگی سالم تری بهره مند خواهید شد .
2. به ارزش و سلامت محصول خود مطمئن هستید .
3. ضمانت محصول اورگانیک ، ضمانتی برای سراسر زندگی است .
4. مزه اصلی و خاصیت اصلی محصول نمایان است .
5. مواد شیمیائی نمی خورید .
6. آب نوشیدنی تمیز تر و خالص تر است .
7. برای تولید محصولات اورگانیک انرژی کمتری مصرف می شود .
8. استفاده از کودهای شیمیائی و حشره کشهای سمی بعضاً باعث از بین رفتن گیاهان دیگر می شود. در نتیجه به خاک زیان می رسد و باعث فرسایش می گردد .
9. خرید و استفاده از محصولات اورگانیک، حمایت از باغداران اورگانیک کار است.
10. تنوع زیستی گسترش می یابد .
نقش دما در مرکبات
دما و آب به طور چشمگیری در تنظیم زمان و دوره ی گلدهی درختان مرکبات تاثیر دارند . بنابراین شدت گلدهی و دوره ی آن بر حسب مناطق آب و هوایی مختلف متغیر است . دوره ی جوانی درختان مرکبات در مناطق با رطوبت و دمای بالا و همچنین داشتن مجموعه دمایی نسبتا زیاد مانند مناطق پست گرمسیری ، بسیار کوتاه تر از مناطق نیمه گرمسیری خشک با آبیاری متوسط است . از طرف دیگر رشد و نمو دانهال های پیوندی نیز در مجموعه دمایی پایین تر قرار می گیرند .
تحت شرایط متوسط دمای بالا ، مرکبات زودتر بالغ شده ، اندازه میوه بزرگ شده و میزان اسیدیته آب میوه در سطح پایین تری قرار می ماند . نوسانات دمایی شب و روز باعث رنگ گیری بهتر میوه و تجمع قند می شود . بهترین میوه مرکبات در مناطق نیمه خشک نواحی گرمسیری که کمتر از 500 میلیمتر بارندگی داشته و یا تحت شرایط آبیاری منظم هستند بدست می آید .
فرایند ساخت مواد قندی تحت تاثیر افزایش دما قرار می گیرد . به ویژه آن که دمای برگ ها همواره 7-10 درجه بیشتر از دمای محیط می باشد . به نظر می رسد دمای فتوسنتزی برای فعالیت فتوسنتزی در مناطق مرطوب بین 28 تا 30 درجه سانتیگراد و در مناطق حشک 15 تا 22 درجه باشد .
آبیاری روی درختی ، می تواند در کاهش دما و استرس ناشی از آن تاثیر داشته باشد . در طول آزمایش های انجام شده محتوای کلروفیلی برگ ، پتانسیل برگ ، فتوسنتز خالص و دمای برگ اندازه گیری شد . دما و رطوبت نسبی هوا تحت تاثیر آبیاری بالای درخت ( به دلیل ایجاد تغییر در میکروکلیمای اطراف تاج درخت ) قرار گرفت . نتایج حاکی از افزایش فعالیت فتوسنتزی درختان در این شرایط ( کاهش دما و افزایش رطوبت ) بود .
به دلیل تاثیر دما در رشد شاخه ها ، وضعیت رویشی سالیانه شاخه ها در مناطق نیمه گرمسیری تابع یک چرخه دو مرحله ای بوده در صورتی که در مناطق گرمسیری این رشد در طول سال به طور مستمر وجود دارد . به علاوه دما در رشد ریشه و جذب آب و مواد غذایی نقش موثری دارد . چنانچه رشد ریشه در دمای 10 الی 30 درجه سانتیگراد انجام شود فعالیت های جذب نیز به طور طبیعی ادامه می یابد .
در برخی از مناطق نیمه گرمسیری زردی برگ ها در زمستان مشاهده می شود .
این پدیده به علت کاهش دمای خاک و توقف جذب آب و مواد غذایی است . دماهای بین 9 تا 38 درجه ی سانتیگراد ، نقش موثری در جوانه زنی بذور مرکبات دارد . بذور پونسیروس به دلیل داشتن منشا نیمه گرمسیری قادرند در دمای 9 درجه سانتیگراد جوانه زنی را آغاز کنند در حالیکه بذور رافلمون با منشا گرمسیری در دمای 15 درجه ی سانتیگراد شروع به جوانه زنی می کنند . در دمای بین 15 تا 20 درجه سانتیگراد به طور متوسط حدود 80 روز برای جوانه زنی نیاز است ، در صورتی که در دمای 30 تا 35 درجه ی سانتیگراد فقط 14 تا 30 روز کفایت می کند .
عوامل محیطی در تنظیم شکل گل ها ، توزیع آن ها روی درخت و درصد تشکیل میوه تاثیر گذار است . با توقف رشد در ایام استراحت زمستانه در مناطق نیمه گرمسیری تشکیل جوانه گل صورت می گیرد . در مناطق گرمسیری این استراحت در یک دوره زمانی مثل وجود خشکی است . در این صورت جوانه رویشی این توانایی را پیدا می کند که به جوانه گل تبدیل شود . سرما و تنش کم آبی برای تشکیل جوانه گل ضروری است منتها سرما در مناطق نیمه گرمسیری و تنش در آبی در مناطق گرمسیری نقش لازم را ایفا میکند .
برای گلدهی عواملی فیزیولوژیک مثل کربوهیدرات ها ، هورمون ها ( به ویژه جیبرلین ) ، درجه حرارت ، ارتباط آب و مواد غذایی دخالت مستقیم دارد . در نواحی میدیترانه ای ، دمای بالا در تابستان در طول میوه نشینی روی قیزیولوژی گیاه تاثیر کمی داشته و عملکرد کمی و کیفی کاهش می یابد .
دماهای بالا در وضعیت نمو و ریزش میوه به طور مستقیم دخالت دارد . مثل ریزش میوه بین ماه های خرداد تا تیر ماه به علت رقابت میوه در جذب کربوهیدرات ها ، آب ، تنظیم کننده های رشد و سایر مواد متابولیکی است .
|
سرما و تنش کم آبی برای تشکیل جوانه گل ضروری است منتها سرما در مناطق نیمه گرمسیری و تنش آبی در مناطق گرمسیری نقش لازم را ایفا میکند . |
وجود دماهای بین 35-40 درجه ی سانتیگراد در این شرایط رقابتی ، باعث تسریع در ریزش می شود . در تحقیقی اثر عوامل اقلیمی روی رشد میوه نارنگی ساتسوما مورد مطالعه قرار گرفت . نتایج نشان داد که با افزایش تعداد ساعات آفتابی و دمای تجمعی در این مرحله ی رشدی ، درختان زودتر تولید گل نموده و در مقابل رشد قطری میوه و نسبت میوه به برگ نیز افزایش یافت .
در مراحل نمو و رسیدن میوه ، مرکبات بیشتر دوستدار هوای گرم و مرطوب ( نظیر شمال ، میناب و فارس ) هستند . گونه هایی چون لیموها ، کامکوات ها ، بعضی از پرتقال ها ، گریپ فروت ها و لایم ها در صورت نبود یخبندان در مناطق خنک قابلیت رشد دارند .
به دلیل تاثیر بالای دما در کیفیت میوه ، معمولا در بررسی اثر دما ، از مدل های درجه – روز جهت مقایسه ی دمای نواحی استفاده می شود . در این حالت میزان اسید کل می تواند بهترین شاخص جهت تعیین بلوغ میوه باشد .
در صورت وجود پوشش گیاهی در سطح خاک ، رطوبت خاک حفظ شده و به کاهش دمای خاک کمک می کند . در این حالت باعث می شود که ریشه ها در روزهای گرم تابستان نیز به فعالیت خود ادامه دهند .
در تحقیقی در سه عمق 5 ، 10 و 20 سانتیمتری و در گرمترین روزهای سال اندازه گیری و مورد مقایسه قرار گرفت . نتایج نشان داد که در 10 سانتیمتری بالای خاک ( دارای پوشش گیاهی ) دمای خاک 2.4 درجه سانتیگراد پایینتر از بخش های فاقد پوشش گیاهی بود . این اختلاف دمایی در دمای عمق 10-20 سانتیمتری خاک ، 1.2 درجه ی سانتیگراد بود .